Tuesday, September 19, 2017

Rumo kaj Biblio en Santiago de Kubo

Drinki rumon kaj esplori biblian historion - ambaŭ aferojn mi faris en unu tago en muzeoj de la sama urbo - Santiago de Kubo.

Muzeo de rumo
Tagmeze ni revenis al la urbo kaj provis aĉeti biletojn al Holguín en la busstacidomo. La konstruaĵo impresis – granda, kun altegaj plafonoj kaj... tute malplena. 



Gardistoj ĉe la enirejo enlasis nur veturantojn, do ĉiuj aliaj (ĉefe sintrudemaj taksiistoj) svarmis ekstere.



La sola ebleco aĉeti biletojn estis stariĝi en atendovico en eta halo kaj esperi ke ili haveblas. Cetere Lisi diris, ke nun eĉ tio ne helpos, do ni devos reveni je la sesa. Ĉu eblus rezervi ilin? “Ne, ni devos aĉeti poste”. Ĉu ni povus almenaŭ ekscii, ĉu la biletoj haveblos tiam? “Ne, ni devos reveni kaj demandi denove”. Kion fari? Tio estas Kubo.



Do ni revenis al la urbocentro por plu esplori ĝin. Manĝeto en iu kafejo estis malabunda, sed bona. Inter la ĉefaj vizitindaĵoj, elektitaj de mi, estis la Muzeo de rumo. Ĝi troviĝas en bela unuetaĝa konstruaĵo. 



La ekspozicio estas tradicia, sed bone aranĝita, kun pluraj raraĵoj kaj klarigaj tekstoj (kompreneble nur en la hispana). 



Oni detale prezentas la produktadon de la plej fama kuba drinakaĵo, ĝian disverŝadon kaj distribuadon.



Specialan atenton oni donis al la familio Bacardi. Tiuj hispandevenaj komercistoj elmigris al Kubo en la 19a jarcento kaj faris la veran revolucion en la rumproduktado. 




La ĉipan drinkaĵon de la nigruloj kaj kamparuloj oni transformis em la fajnan delicaĵon inda je la aristokrata tablo. 



Baldaŭ la rumo de Bacardi vendiĝis tra la tuta mondo kaj Kubo iĝis simbolo de tiu ĉi produkto. 



Bacardi  prosperis, ilia influo kreskis kaj unu generacio post alia lasis spurojn en ĉiuj sferoj de la kuba vivo.


Sed venis alia revolucio – jam politika. Unue la familio Bacardi subtenis Fidelon kaj aktive financis la Movadon de la 26a de Julio. 



Sed post fortiĝo de la maldekstrema alo subestre de Che Guevara, la origine naciisma movado iĝis komunisma kaj tio senevite kaŭzis la konflikton kun la plej forta kapitalisma konzerno de la insulo. Bacardi fuĝis eksterlanden, iliaj proprietaĵoj estis ŝtatigitaj.



Nun ili plu produktas sian rumon en Porto-Riko kaj vendas ĉefe en Usono, dum la kuba registaro aliance kun la franca firmao Pernod Ricard vendas la kuban rumon tra la mondo kaj la plej fama marko estas Havana Club



Bacardi plurfoje provis haltigi tiun aktivecon per juĝaj procesoj kaj lobiado. Ili parte sukcesis en Usono, sed fiaskis en aliaj mondopartoj. 



Ĝis nun rumo estas asociata kun Kubo, do la nunaj Bacardi-drinkaĵoj malgajnas tiun ĉi duonjarcentan batalon. 



Evidente la sola vojo estas ne batali kontraŭ Kubo, sed interkonsenti kun ĝi, kion pruvas la tuta historio de la usona blokado.



Malgraŭ ĉio la historio de la Bacardi-familio estas prezentata juste kaj vaste en la ekspozicio. 



Portretoj de ties anoj okupas grandan spacon kaj la vesperto-simbolo de la firmao estas inter la plej impresaj eksponaĵoj.



Fine atendis nin la promesita rumgustumado. 



Mezaĝa viro metis sur la barelon botelon kaj du glasetojn. Vivu Kubo!

Biblia ekspozicio
Nia sekva celo estis la katedralo de Nuestra Señora de la Asunción, kie troviĝas interesa religia muzeo. 



La ekspozicio “Biblio: la Dia vojo en la vojo de homo” estas aranĝita de la Biblia muzeo profesie kaj tute senpartie – nek la religia, nek la ateisma. 



Abundis judismaj raraĵoj, kio plej impresis min. 





Antaŭ iu montrofenestro mi rimarkis judon en kipao, kiu preĝoprete rigardis eksponaĵon, jen iun libreton en siaj manoj, evidente preĝolibron. 



Lisi kiel tipa reprezentanto de sia generacio sciis nenion pri judismo, kristanismo kaj religio ĝenerale. 



Mi iom klarigis al ŝi pri la eksponaĵoj kaj ties kultur-historia fono kaj la inteligenta knabino rapide kaptis la sencon.


Guberniestroj kaj amikoj
Plua promenado tra la urbocentro venigis nin al alia vizitindaĵo – la tiel nomata Balkono de Diego Velázquez. Fakte temas pri la teraso, de kiu malfermiĝas belega vido al la haveno, golfo kaj la malnova urboparto Tivoli. 



La franca nomo apenaŭ mirindas en tiu ĉi orienta urbo. Post la Haitia revolucio fine de la 18a – komence de la 19a jarcentoj miloj da tieaj francaj plantistoj fuĝis al la proksima Kubo. Ili alportis agrikulturajn konojn pri plantado de kafo kaj tabako, metiojn kaj kompreneble la lingvon. Alia heredaĵo, ankaŭ rimarkebla, estas posteuloj de la haitiaj sklavoj, alportitaj de la francaj koloniistoj kaj distingeblaj pro sia karbonkolora haŭto.



La eniro en la balkono estis senpaga, la eksterlandanoj devus pagi nur se ili deziras foti. “Sed vi ne fotos, ĉu ne?” kun ruza rideto trankviligis min Lisita. Jes, certe, mi ja havis personan fotistinon apude!



Post iom ripozi en la balkono de nia casa particular, ĝuante bieron Cristal kaj tiom ŝatatajn de la kubanoj ferajn balancoseĝojn, ni direktiĝis al la apartamento de nia amiko – loka esperantisto Gonzalo, kiu trovis por ni tiun ĉi loĝejon. 



Laŭvoje ni renkontis du aliajn esperantistojn (ho mirinda lando, kie oni povas trafi samideanojn surstrate!). Ĉarmegaj, ĉu ne?



Gonzalo loĝis dek minutojn for, en la dua etaĝo de modesta dometo. 



Neniam mi vidis tiom da esperantaĵoj en unu loko. 



La muroj estis tute kovritaj per afiŝoj de la universalaj kongresoj. 



Bedaŭrinde li mem ne povis vojaĝi eksterlanden, same kiel plejparto de la kubaj samideanoj, do ĝuas la aranĝojn pere de alies rakontoj kaj tiuj memoraĵoj.



Mian atenton kaptis la hundo kun bandaĝita kruro. 



Gonzalo klarigis, ke la besto aperis en lia domo antaŭ duonjaro, kiam li ĉiĉeronis tra la urbo rusajn turistojn el Moskvo



La geedzoj veturis en aŭto kiam tiu koliziis kontraŭ la vaganta hundo. Ili estis tre emociigitaj, portis ĝin al bestokuracisto kaj petis Gonzalon prizorgi ĝin poste. 



Tiel en la domo de la kuba esperantisto aperis la hundeto kun iom specifa nomo – Ruso. Ŝajnas ke nun ankaŭ tiu ĉi ruso fartas bone en Kubo.

Saturday, September 16, 2017

El Cobre kaj Santa Ifigenia

Kial mi, ateisto ĝisosta, vizitis en unu tagon preĝejon kaj tombejon? Ĉar temis pri du vere majestaj lokoj, kiujn mi konsideras inter la plej vizitindaj kulturaĵoj de Kubo.

El Cobre
La unua loko al kiu ni decidis veturi matene estis la katedralo El Cobre. Tiu ĉi preĝejo kies plena nomo en la hispana estas Basilica de Nuestra Señora del Cobre estas konsiderata inter la plej belaj vizitindaĵoj de Kubo. Mi povas konfirmi tion tutkore.



Sian nomon ĝi ŝuldas al loka vilaĝo, kiu aperis en la 1530-aj jaroj post eltrovo de la minejoj de kupro (cobre). Por ekspluati ilin oni alportis milojn da afrikaj sklavoj, do krom la mincentro El Cobre iĝis ankaŭ la sklavkomerca ĉefurbo. 



Sed la pleja famo venis al tiu ĉi loko poste kaj tute pro aliaj aferoj. Laŭ legendo en 1612 aŭ 1613 tri fiŝistoj vidis en golfo de Nipe la Virgulinon Maria kun infano Jesuo sur la brakoj. Poste ŝi transformiĝis al nigra ligna statueto, najlita al flosanta trabo kun surskribo: “Mi estas la Virgulino de Karitato”.



La fiŝistoj alportis ĝin al la vilaĝo, kie lokanoj konstruis por ĝi kabanon. Iom post iom la Sankta Virgulino de Karitato famiĝis tra la regiono, formiĝis adoraj ritoj, en kiuj intermiksiĝis kristanaj kaj afrikaj elementoj, spegulante plurkoloran buntecon de la naskiĝanta kuba nacio. 



Por adeptoj de santerio ŝi estas kvazaŭ alia vizaĝo de Oŝuno – nigra diino, kiu ĉiam aperas en flavaj vestoj kaj estas festata la 8an de septembro. Menciindas ke la fiŝistoj estis sklavoj – du fratoj-indianoj Juan kaj Rodrigo de Hoyos, kaj dekjara nigrulo Juan Moreno. Ili ĉiuj laboris en la kuprominejo, fermota en 1807, kaj nun estas konataj en Kubo kiel “la tri Johanoj”.



La kabanon, en kiu okazis pluraj mirakloj, sekvis preĝejo kaj en 1916 la Sankta Virgulino de Karitato estis oficiale deklarita aŭspicianto de la lando, kion konfirmis papo Benedikto la 15a. La nuna baziliko estis konstruita en 1927 sur bela monteto, majesta kaj brila. 



En 1998 ĝin denove sanktigis papo Johano Paŭlo la 2a dum sia fama vizito al Kubo. Papo Benedikto la 16a honorigis ĝin en 2012 per sia premio Ora Rozo de Kristanismo. Papo Francisco, vizitinta la insulon en septembro 2015, honore al ĝi deklaris la Jaron de Mizrekordo.



La baziliko troviĝas 16 km okcidente de la urbo, do ni atingis ĝin per taksio. 



Longaj vicoj de suvenirbudoj. Policanoj deĵoras ĉe la enirvojo. 



Lisi aĉetis florkronon kaj ni iris internen. “Ĉu vi estas kristanino?” miris mi. “Ne, mi eĉ ne estas baptita. Sed tio estas tradicio” klarigis la knabino kaj metis la florojn apud la altaro.



La baziliko interne estis same belega kiel interne – hela, brila kaj perfekte prizorgata. 



Vizitantoj svarmis, multaj fotis kaj filmis kaj neniu skrupulis rilate la vestojn, do mallonga jupeto de Lisi ĝenis neniun. 



La homoj interne ne aspektis speciale fervoraj, sed post la fino de la diservo viciĝis por ricevi benon de la pastro.



Iuj plenigis botelojn per sankta akvo. 





Aliaj skribis sur paperetoj promesojn, plenumotajn kaze de mirinda resaniĝo. 





Sur muro super iliaj kapoj pendis multnombraj apogbastonoj kaj protezoj, ne plu bezonataj al la homoj kiujn la Virgulino jam kuracis. 



Ne tre for staris vitroŝrankoj kun donacoj de sukcesaj sportistoj. 



T-ĉemizoj kun personaj nomoj, basbalaj batiloj kaj pilkoj, premioj diversspecaj – ĉion ĉi ili donacis al la Dipatrino, kiu ebligis iliajn venkojn. 





Oni diras ke ĉi tie troviĝas ankaŭ la Nobel-premia medalo de Ernest Hemingway, sed mi ne rimarkis ĝin. 



La enirejon ornamas du bustoj: de la pastro Félix Varela (1788-1853), verkisto kaj intelektulo, konsiderata unu el la forĝistoj de la kuba nacio kaj tiu de la papo Johano Paŭlo la 2a, vizitinta la preĝejon la 24an de januaro 1998.



Antaŭ nia foriro en la pordego aperis grupo da kredantoj, gvidata de la pastro laŭtleganta preĝon el sia libro. 



Ni forlasis la ejon por ĝui ĉirkaŭajn pejzaĝojn, vere belegajn.



La fina aventuro atendis nin post dek minutoj, kiam ni jam ekveturis en taksio. La policano antaŭe indiferente gapanta al la montoj subite levis la manon kaj haltigis la aŭton. Kio okazas? Ĉu mi devas klarigi ion? “Ne. Sidu interne kaj faru nenion” diris Lisi. La interparolo de la ŝoforo kaj la policano daŭris almenaŭ kvaronhoron. Apude videblis interesa skulptaĵo. Ĉu mi almenaŭ uzos la paŭzon por foti? “Ne, Stano! Vi devas sidi ĉi tie!” premis mian manon Lisita.



La taksiisto revenis malkontenta kaj grumblis ion. “La policano diris, ke li bezonas specialan permesilon por transporti turistojn, des pli kun kubaninoj. La ŝoforo klopodis senkulpigi sin, li eĉ diris ke ni estas geedzoj, sed ĉio estis vane. Poste li devos viziti la policejon por plua pritraktado de la afero” klarigis la knabino. 



“Sed kial polico haltigas nin, se en Havano centoj da chicas promenas laŭ Malecón kaj tute senĝene sin trudas al eksterlandanoj? Mi ne povas kompreni!” mi denove naive miregis al la logiko de la kubaj aŭtoritatoj. “Ne zorgu. Mi mem loĝas ĉi tie kaj komprenas nenion” trankvile resumis Lisi.

Tombejo de Santa Ifigenia
Kiam infano mi ĉiam vagadis en tombejoj, esplorante la plej forajn angulojn, legante duone forviŝitajn surskribojn kaj gapante al malnovaj tombomonumentoj. Dum la unua vojaĝo al Havano mi ne havis tempon por viziti la faman tombejon de Kristoforo Kolumbo, sed ĉi-foje mi profitis la okazon por veni al Cementerio Santa Ifigenia, kiu sekvas ĝin laŭ grandeco kaj historia graveco.



Tio estas vera urbo de la mortintoj – kun laŭregulaj stratoj, vojmontriloj kaj belegaj konstruaĵoj. 



Ĉio estas perfekte prizorgata, vizitantoj malmultas. Longaj vicoj de la monumentoj el blanka marmoro malaperas en la horizonto. 



Plejparte temas pri famaj politikistoj, revoluiculoj, komercistoj, artistoj kaj militistoj. 




La lastaj evidente plej gravas (kiel ĉie en Kubo), do iliaj tomboj aspektas majeste. 



Rimarkindas pluraj tomboj de la familianoj Bacardi





Tomboj de la naciaj herooj estas elstarigitaj per la kuba flago – kiel tiu de Maria Grajales, patrino de Antonio Maceo.



Mian atenton kaptis tombo de Compay Segundo (la Dua Kamarado) kun bareliefo forme de gitaro ĉirkaŭita de floroj kaj surskribo sube: “La floroj de la vivo”. Temas pri la fama kuba gitaristo kiu ludis la faritan de li mem sepkordan gitaron kaj kantis siajn kantojn kadre de la duopo “Los Compadres” (La kamaradoj), fondita de li en 1948 kune kun Lorenzo Hierrezuelo. La duopo disiĝis post sep jaroj, sed la kromnomo jam tiom forte algluiĝis al la artisto, ke li portis ĝin ĝis la fino de sia longega vivo.



La populara en Kubo, sed apenaŭ konata eksterlande li famiĝis en 1997 poste aperi en dokumenta filmo “Buena Vista Social Club” kies titolo estas prenita de lia muzikalbumo, eldonita samjare. La 90-jara stelulo apenaŭ ŝanĝis post tio sian vivon. Li plu fumis cigarojn, drinkis rumon kaj muzikumis. Li mortis post kvin jaroj en Usono.



Sed la plej prestiĝaj lokoj estas okupitaj de la militistoj kaj politikistoj. Longa muro prezentas portretojn de soldatoj-internaciistoj – kubanoj, kiuj pereis en Angolo, Etiopio kaj aliaj foraj landoj, batalante por ties libereco.



Elstaras la tombo de Tomás Estrada Palma, la unua prezidanto de Kubo. Li regis la landon dum kvar jaroj kaj estis reelektita en 1906, sed post protestoj de la opozicio kaj akuzoj pri balotfraŭdoj li preferis alvoki helpon de Usono, kio sekvigis la duan okupacion de Kubo, finiĝintan nur en 1909 – unu jaron post la morto de la eks-prezidanto en Santiago de Kubo. Lia monumento, starigita en la Avenuo de la prezidantoj en Havano, estis detruita post la Kastrisma revolucio, eventuale pro liaj fortaj ligoj al Usono. Tamen la tombo konserviĝis kaj estas bone prizorgata.



Ni restis en la tombejo sufiĉe longe, do havis eblecon observi la plej imponan ŝtatan ceremonion en tiu ĉi parto de la lando – ŝanĝon de la honora gardistaro ĉe la tombo de José Marti. La animo de la sendependiga movado, li ne nur verkis eseojn kaj poemojn, instigante la samlandanojn al la ribelo, sed ankaŭ persone partoprenis la liberigan militon.



Li pereis en la batalo ĉe Dos Ríos la 19an de majo 1895, malpli ol tri monatojn post la komenco de la Sendependiga milito kaj nur unu monaton post sia reveno al Kubo. La kuraĝa kaj sentima, li kun sia adjutanto restis solaj ĉe la pozicioj, lasitaj de la retiriĝantaj ribeluloj kaj trafis hispanan embuskon. Trafita de tri salvoj José Marti mortis surloke. 



La hispanaj soldatoj prenis la aĵojn de la mortinto kaj enterigis lin proksime de la batalkampo. Post la rekono oni eltombigis lin. Pasis kelkaj en- kaj elterigoj antaŭ la nacia heroo de Kubo trovis sian eternan ripozon en Santa Ifigenia.



Nun liaj restaĵoj kuŝas en la impona konstruaĵo, kovritaj de la nacia flago. Apud la enirejo staras du gardistoj en paradaj uniformoj kun fusiloj alte levitaj. Ĉiun duonhoron okazas la solena ŝanĝo. 



Mi filmis ĉion, same kiel aro da gapuloj, ĉefe turistoj, kiuj kolektiĝis tiuhore apud la tombo. Du soldatoj eliris malgrandan konstruaĵon proksimume ducent metrojn for kaj malrapide marŝis rekten, poste turnis sin dekstren kaj fine atingis la kripton.



Nun ie apude sub granda ŝtono, simbolanta grajnon, kuŝas la cindro de Fidel Castro. Sed pri tio mi skribos alifoje, post reveni al Santiago de Kubo.